روشهای تقویت تمرکز حواس

تمرکز حواس هنگام مطالعه کلید اصلی و اساسی درک و فهم مطالب است. و کلید اساسی تمرکز حواس استفاده از روش‌هایی است که باعث تقویت و پرورش و مهارت در برقراری تمرکز حواس هنگام مطالعه می‌شوند. بنابراین بدون تمرکز حواس ممکن است درک و فهم مطلبی که فقط یک ساعت وقت لازم داشته باشد، ساعت‌ها وقت بگیرد اما به خوبی فهمیده نشود و امر مطالعه بی‌فایده است و اثر مثبتی نخواهد داشت. لذا کاربرد روش‌ها و فنونی که به خواننده کمک می‌کند تا هنگام مطالعه فعال باشد، تمرکز حواس را تقویت و مهارت فرد را در ایجاد تمرکز حواس هنگام مطالعه افزایش می‌دهد این روش ها عبارتند از:

  1. آمادگی برای مطالعه

برای شروع مطالعه، ابتدا بایستی خود را از جهات گوناگون آماده کرد، زیرا حداکثر آمادگی، مقدمه‌ای برای علاقمندی به مطالعه، ایجاد تمرکز حواس و یادگیری بهتر می‌باشد. منظور از آمادگی پیدایش تمام شرایطی است که شخصی را قادر می‌سازد تا با اطمینان به موفقیت و اعتماد به نفس، به تجربه خاصی بپردازد

  • آمادگی بدنی

به رشد و تکامل طبیعی بدن، تندرستی و نداشتن نقص‌های بدنی مربوط است. گاهی وجود بیماری‌هایی مانند زخم معده، میگرن، سردرد و نظایر این‌ها باعث از بین رفتن تمرکز حواس و مانع مطالعه فرد می‌شود و فرد تا به دست آوردن تندرستی کامل قادر به برقراری تمرکز حواس و مطالعه ثمربخش نیست و انگیزه کافی هم برای مطالعه ندارد

  • آمادگی ذهنی

آمادگی ذهنی را می‌توان از خصوصیاتی نظیر رشد گویای سالم، قدرت تفسیر و تعبیر اشکال، توانایی درک همانندی‌ها و ناهمانندی‌ها میان کلمات و … شناخت دانست.

  • آمادگی اجتماعی

به ماهیت و وسعت تجارب فرد بستگی دارد که می‌توان آن را با تجربه و تحلیل زمینه خانه و خانوادگی، محیط وسیع اجتماعی که او در آن تجربه اندوخته است و تربیت پیشین او تعیین کرد

  • آمادگی روانی

آمادگی روانی به شکل پیچیده‌ای با رشد و تکامل بدنی، ذهنی و اجتماعی آمیخته است. خستگی، بی‌قراری، بی‌تابی، کوتاهی زمان، دقت نداشتن تمرکز در مطالعه، واکنش‌های منفی نسبت به خود و دیگران، ضعف اعتماد به نفس و نظایر آن‌ها همگی نشانه نبودن آمادگی روانی، بدنی، ذهنی و اجتماعی دانش‌آموزان و دانشجویان، اجرای برنامه‌های آموزشی، تمرکز حواس و فرایند یادگیری را آسان‌تر و مطلوب‌تر می‌کند

  1. داشتن علاقه به مطالعه

مطالعه ثمربخش از دو عامل متاثراست: یکی علاقه نسبت به مطالب خواندنی، دیگر کاربرد ماهرانه فنون مطالعه نسبت به مطلب خواندنی. علاقه به مطالعه سبب می‌شود تا شخص به مطالعه بیشتر بپردازد، مطالعه بیشتر منجر به بهتر شدن فنون مطالعه می‌شود، کاربرد فنون بهتر، مطالعه را آسان‌تر، سریعتر و لذت بخش‌تر می‌سازد؛ در نتیجه علاقه خواننده نسبت به مطالعه افزایش می‌یابد. پس تا زمانی که فرد تمایل یا علاقه به انجام کاری نداشته باشد نمی‌تواند برانگیخته شود. لذا وقتی خواننده به موضوعی علاقه‌مند می‌شود، خود به خود بر آن تمرکز می‌کند، بیشتر دقت می‌کند و به راحتی مطالب را به حافظه می‌سپارد و بعدا هم خیلی راحت به خاطر می‌آورد. پس از علاقه پیدا کردن نسبت به مطالب، گام بعدی تعیین هدف مطالعه است؛ زیرا هدف زیر بنای انجام کاری است و به فعالیت انسان جهت و نیرو می‌دهد . هدف ارزشمند، فرد را به خواستن و طلب کردن وادار می‌کند و نیروی لازم را برای فعالیت در وی بوجود می‌آورد وسبب پیدایش تمرکز در او می‌شود. لذا هر فرد برای مطالعه باید هدف مشخصی داشته باشد؛ « زیرا تعلیم و تربیت علم اهداف است و همه بر این باورند که بدون داشتن هدف، یادگیری کاری بس دشوار و غیر ممکن است»

همان طور که فرانکین معتقد است انسان بدون هدف مانند گلوله‌ای است که بدون هدف شلیک می‌شود. علاوه بر آن مطالعه بدون هدف یکی از عادات غلط مطالعه بشمار می رود.

  1. تعیین زمان و مکان مطالعه

یکی از راه‌های برقراری تمرکز حواس این است که مطالعه در آن ساعت از روز انجام گیرد که برای فرد مناسب‌تر است. اما تعیین مناسب‌ترین زمان برای مطالعه کاری دشوار است و به عادات فردی بستگی دارد. برخی افراد عادت دارند تا نیمه‌های شب بیدار بمانند و با استفاده از سکوت و آرامش شبانه با خیالی راحت و آسوده مطالعه کنند برخی دیگر عادت دارند شب زود بخوابند و صبح زود از خواب بیدار شوند و به مطالعه بپردازند. با این توصیف تعیین زمان و مقدار مطالعه باعث آگاهی از تمام زمینه مطالعه، برقراری تمرکز حواس، عدم سردرگمی، جلوگیری از اتلاف وقت و انرژی و فهم بهتر مطالب می‌شود

والتر پارک در کتاب خود به نام « چگونه درس بخوانیم؟» چنین می نویسد: موفقیت یا عدم موفقیت شما در امر تحصیل، مستقیما به این امر بستگی دارد که چگونه از وقت خود استفاده می کنید؟ موفقیت در مقاطع تحصیلی نیز بستگی به استفاده اشتباه از زمان دارد.

محیط آشنای یک اتاق مشخص، در حین مطالعه موجب انصراف کمتر و تمرکز بیشتر حواس می‌شود، زیرا لوازم آن اتاق هر روز پیش چشم شما است و کمتر توجه‌تان را به خود جلب می‌کند. به علاوه اگر هر روز به وقت مطالعه در اتاق معینی بودید کم‌کم ذهنتان عادت می‌کند که به محض رسیدن به آن اتاق آماده تمرکز حواس و فراگیری شود. بنابراین ثابت بودن مکان مطالعه و مشخص بودن آن به علت دسترسی به آن و فراهم بودن وسایل مورد نیاز از قبیل کتب درسی، دفاتر، کتاب لغت، خط کش، قلم و نظایر آن جهت مطالعه موجب تمرکز حواس بیشتر و آمادگی ذهنی هنگام مطالعه می‌شود.

پس یکی از بهترین راه‌های برقراری تمرکز اختصاص دادن یک اتاق مجهز به آنچه لازم دارید، در موقع مطالعه است. این اتاق خیلی زود مناسب تمرکز و یادگیری‌تان شده و کار شما را به طور خودکار راحت‌تر می‌کند و بعد برایتان یک عادت مفید می شود. « برای داشتن تمرکز به هنگام مطالعه ابتدا باید خود را از دنیای خارج جدا کنید و محیط مناسبی برای مطالعه برگزینید. چنین محیطی باید آرام، روشن و دارای هوای مناسب باشد. هیچ چیز به اندازه سر و صدا، خسته کننده و مانع تمرکز حواس نیست. ایجاد محیط کار مناسب، به دلیل ایجاد آرامش و شرایط مناسب اهمیت دارد و زمینه‌ای است برای تمرکز و دقت.

  1. یاد گرفتن «نه گفتن»

زمانیکه تصمیم گرفتید باید مطالعه کنید اما دوستان شما درخواست می‌کنند که دور هم جمع شوید؛ هنر گفتن «نه» را در خود تقویت کنید. اگر این اراده در شما ضعیف است، می‌توانید روی در اتاق مطالعه خود بنویسید « مزاحم نشوید». اگر موفق نشدید می‌توانید کارهای دیگری انجام دهید که نشان دهد شما دوست ندارید که کسی باعث از هم گسیختن افکار شما شود.

  1. ترک افکار منفی و داشتن افکار مثبت

مطالعه عمیق و یادگیری ثمربخش وقتی حاصل می‌شود که فرد تصور مثبتی از خود داشته باشد و به خود اعتماد کند. زیرا اعتماد به خود در موفقیت مؤثر است و مهارت را بیشتر و نیرو را افزایش داده و مغز را سالم‌تر می‌کند. وقتی می‌خواهید کاری انجام دهید از گفتن کلماتی همانند: نمی‌خواهم، نمی‌دانم، نمی‌توانم بپرهیزید. جمله «این کار محال است» را از دفتر زندگی خود خط بزنید، ترس و بدگمانی و بی‌ارادگی را از ذهن خود دور کنید. هرگز به خویشتن اجازه ندهید که هیجانات و افکار منفی شما را در خود غرق سازد و تمرکز حواس شما را مختل کند.

اعتماد به نفس داشته باشید و پیوسته به نزد خود تکرار کنید که قادر به انجام کار هستم، می‌توانم انجام دهم و باید انجام دهم. بدین طریق تفکر مثبت را در خود پرورش دهید. قوی بودن اعتماد به نفس احساس شعف و شادی را در شما بوجود می‌آورد و در حالت شادمانی از تمرکز حواس خوبی برخوردارید. بهتر فکر می‌کنید، بهتر مطالعه می‌کنید و نتیجه کارتان بهتر می‌شود.

مارگریت کوربت می نویسد « انسان در بحر اندیشه‌های خوشایند حافظه بهتری پیدا می‌کند و ذهن در حالت آرامی قرار می‌گیرد و میل به یادگیری را در خود بوجود می آورد» لذا خودپنداری مثبت مهمترین کمک برای تمرکز و یادگیری است. اگر بتوانیم تصورات غلط و منفی را از ذهن خود دور نموده و تصورات مثبت را جایگزین کنیم، می‌توانیم علاقه به مطالعه و یادگیری را در خود ایجاد کنیم چرا که علاقه به مطالعه شرایط اصلی و اساسی ایجاد تمرکز حواس به هنگام مطالعه است. آلفرد آدلر روانشناس مشهور، در دوره جوانی در درس ریاضی بسیار ضعیف بود. معلمش این موضوع را با والدینش در میان گذاشت آن‌ها باور کردند که آدلر در درس ریاضی ضعیف است، آدلر هم این موضوع را پذیرفته بود. یکی از روزها که معلم مسئله‌ای را روی تخته نوشته بود و شاگردان کلاس از حل مسئله عاجز مانده بودند، آدلر جواب مسئله را پیدا کرد، پای تخته رفت و در میان حیرت همگان مسئله را حل کرد. فهمید که توانایی درک و فهم مطالب درس ریاضی را دارد، استعدادش را باور کرد، تصورات مثبت را جایگزین تصورات منفی کرد و از آن به بعد یکی از دانش‌آموزان ممتاز درس ریاضی شد.